Eglise Wallonne: Waalse kerk

L’Église Wallonne: Waalse kerk

Als u eens een religieuze bui heeft en u zou graag eens een andersoortige dienst willen meemaken die anders is dan alle andere reguliere diensten dan is de Église Wallonne zeker ook iets voor u. 
Wèl zal u ervoor naar Zwolle moeten. 

Ooit, heel lang geleden van 1591 tot 1795 was de Broederenkerk te Deventer in gebruik door de Waalse gemeente. Momenteel komen in de Waalse kerk in Zwolle mensen uit Hoogeveen, uit Meppel en eveneens uit Deventer. De treinverbindingen zijn ook op zondag heel goed. Het station in Zwolle ligt op loopafstand van de Waalse kerk aan de Schoutenstraat.

Een stukje geschiedenis van de Waalse kerken in Nederland

Al sinds de 16e eeuw (Reformatie) aanwezig in het Nederlandse kerkelijke landschap, maken de Waalse Kerken deel uit van de Nederlands Hervormde Kerk. 
Vanwege hun Frans/Belgische origine worden de diensten in de Waalse kerken nog steeds in het Frans uitgesproken.

In het begin een tweetalig land

In de 16e eeuw bestond Nederland uit 17 provinciën die onder het bewind van Karel V vielen en later onder zijn zoon Filips II, koning van Spanje. Het land was op natuurlijke wijze tweetalig doordat het zich uitstrekte over een gedeelte van Noord-Frankrijk, België en het huidige Nederland.
Er was veel nijverheid: laken, kant, steenkoolwinning en metaalproductie. De landbouw was er verder ontwikkeld dan in andere delen van Europa.

Directe band met Frankrijk

Via de Zuidelijke Nederlanden kwam de leer van Calvijn vanuit Genève via Frankrijk in 1545 ook ons land binnen. Van hieruit verspreidde het protestantisme zich noordwaarts, waar het beetje bij beetje overal voet aan de grond kreeg.
De Spaanse onderdrukking gaf aanleiding tot de gewapende opstand onder leiding van Willem de Zwijger van Oranje.
De prins, wijs en vooruitziend, probeerde een godsdienstige en politieke vrede tot stand te brengen voor het gehele land. Maar de fanatieke protestanten enerzijds en de komst van de ‘verschrikkelijke’ Alva anderzijds, maakte een eind aan de hoop op algemene vrede voor het land.
De protestanten kregen enige jaren de tijd om het zuiden te verlaten. Zij die bleven werden katholiek. Een kleine groep hield stand in de Borinage en in de buurt van Audenarde (Oudenaarde).

Eerste uittocht

Deze eerste verbanning van Waalse bevolkingsgroepen naar de noordelijke provincies wordt de eerste vluchtelingengolf genoemd (‘premier refuge’). Zo ontstonden er, zij het in beperkte mate, naast de Nederlandstalige protestantse gemeenten ook Franstalige gemeenten: Waalse kerken. 
Zij staan aan het begin van de introductie van de ideeën van Johannes Calvijn en krijgen zo vaste voet aan de grond.

De twee eerste nationale synodes van 1571 en van 1578 waren tweetalig vanwege de significante aanwezigheid van Waalse kerken. Later besloot men om begrijpelijke redenen dat de Franstalige kerken zich apart zouden groeperen. De gemeenschap van Waalse kerken werd gesticht in het laatste kwartaal van de 16e eeuw. De val van Antwerpen in 1585 deed het aantal vluchtelingen naar het noorden toenemen. In totaal zijn tijdens de eerste ‘refuge’ 43 Waalse kerken gesticht.

Tweede uittocht

Toen Lodewijk de 14e(le Roi Soleil) in 1685 het Edict van Nantes (=de protestanten kregen hierdoor recht op uitoefening van hun geloof) herriep, hadden veel Franse protestanten al hun toevlucht tot Nederland gezocht. Vanaf dit moment groeide hun aantal nog verder. Een voorzichtige schatting spreekt van 75.000 Franse protestanten die naar Nederland zijn gekomen, waarvan op zijn minst twee derde zich definitief hier zou vestigen. Op natuurlijke wijze zochten zij aansluiting bij de Fransen die zich al in het land gevestigd hadden en die van oudsher banden met Frankrijk onderhielden. De Waalse kerken vingen de vluchtelingen op en boden hen Franstalige diensten aan. Hierdoor zagen ze ook hun verbannen familie terug. Zodoende namen de Waalse kerken het initiatief in het betrachten van solidariteit en opvang, iets wat later een van de opvallendste kenmerken van de nieuwe Republiek zou worden in haar houding ten opzichte van vluchtelingen.

Een stukje Frankrijk in Nederland

Op Nederlandse grond ontstond een stukje ‘protestants Frankrijk’. Onder de vluchtelingen bevonden zich ambachtslieden, boeren, predikanten, soldaten, onderwijzers etc. Sommigen waren arm, anderen heel rijk. Opmerkelijk is dat veel van hen werk vonden in de wereld van uitgeverijen en boeken. Onder de 230 uitgeverijen die Amsterdam telde in 1700, waren er 100 van leden van de Waalse kerk. Nederlandse kranten werden vaak door Fransen uitgegeven. Deze kranten verspreidden het wetenschappelijke, politieke en culturele nieuws door heel Europa.

Hoe het nu is ?

De huidige Waalse kerken zijn geheel vernederlandst en niet van buitenlandse organisaties afhankelijk. De leden zijn voor het grootste gedeelte Nederlanders. Ook Franstalige gezinnen die tijdelijk of definitief in Nederland gevestigd zijn, maken deel uit van deze gemeenten. Zij zijn bijvoorbeeld afkomstig uit België, Frankrijk, Zwitserland, Kameroen of Madagaskar. In de laatste jaren van de 20e eeuw heeft de komst van Afrikaanse vluchtelingen voor de opbloei van sommige gemeenten gezorgd. In zeker opzicht vormen zij een ‘derde refuge’. Net als vroeger is  de Franse taal de voertaal in de diensten, de Bijbelstudies, conferenties, reizen en andere activiteiten van de Waalse kerken. Het is een bijzonder verschijnsel dat ‘Nederlandse Franstalige kerken’ ook in de protestantse wereld passen.
Wel geldt daarbij als uitgangspunt ? ‘Mieux vaut parler en néerlandais que se taire en français’, ofwel: ‘Beter is het in het Nederlands te spreken dan in het Frans te zwijgen’.

De Waalse Kerk in Zwolle

De voorzitter van de Waalse kerk in Zwolle is Joop van Schaik (zie de foto hieronder en vele jaren docent Frans en schrijver van meerdere methoden Frans). 

De meeste kerken worstelen momenteel om het hoofd (financieel) boven water te houden. De Waalse Kerk aan de Schoutenstraat, achter de Nieuwe Markt in de binnenstad, heeft al eeuwen alle stormen doorstaan. Ook de Zwolse Waalse kerk heeft moeilijke tijden doorstaan, ze stortte niet in. Volgens Joop Van Schaik, zaten er in de jaren zeventig, soms nog maar zeven mensen in de kerk, toch was er een enorme drive om de kerk open te houden en dat lukte. 

Als er iemand jarig is, wordt er met de hele kerk ‘Lang zal ze leven’’ gezongen.  De Waalse Kerk heeft nu ruim honderd amis (vrienden) en leden. Ze komen uit de wijde omtrek van Zwolle (tot in Apeldoorn, Hoogeveen en Deventer) en vluchtelingen uit Franstalige, Afrikaanse landen komen eveneens trouw naar de diensten. Een dienst, eens in de twee weken, trekt 25 tot 35 mensen.

“Zorg dat de sfeer goed is’’ zegt Van Schaik. “Bij ons heb je bijvoorbeeld geen discussie over wanneer Jezus is opgestaan en hoe laat’’, waardoor de sfeer er zeer gemoedelijk en vrolijk is.

De Franse taal

“Dat de boodschap in het Frans verspreid wordt, is een eeuwenoude traditie waar niet aan gerommeld gaat worden” zegt Van Schaik: “De teloorgang van het Frans is het grote gevaar voor de toekomst. Zelfs bij Waanders (grote boekenwinkel in de oude Broederen kerk van Zwolle) is geen boek in het Frans meer te vinden.”

U bent hartelijk welkom! 

https://www.waalsekerkzwolle.nl/